Η προτομή ενός οπαδού του Χίτλερ στην Κω. Β’ μέρος

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Στο κείμενο που καταθέτω εδώ, δεν χρησιμοποίησα καθόλου την τεχνητή νοημοσύνη. Προσπάθησα αρχικά αλλά πέρα από δυο τρεις ερωτήσεις συνειδητά απομακρύνθηκα. Ήξερα απ’ την έρευνα μου και με την βοήθεια της καθηγήτριας Alexandra Kankeleit κάποιους Γερμανούς δραστήριους ναζί αρχαιολόγους και φιλολόγους. Π.χ. τον Werner Peek. Όταν ρωτούσα την τεχνητή νοημοσύνη αν γνώριζε κάτι γι’ αυτούς και για την σχέση τους με τον ναζισμό, η απάντηση ήταν πάντα αρνητική. Για την τεχνητή νοημοσύνη κανένας απ’ τους καθηγητές δεν είχε σχέσεις με τον ναζισμό. Όντας βέβαιος απ’ τις έρευνες μου για την ναζιστικοποίηση της αρχαιολογίας και για την πρόκριση στα πανεπιστημιακά έδρανα μόνο ναζί επιστημόνων, προμήθευα με σχετικές πληροφορίες την τεχνητή νοημοσύνη και την ρωτούσα γιατί είχε μια εκ των προτέρων πρόθεση φιλοναζιστική. Το παράδοξο ήταν η απάντηση της. Ότι επιχειρείται ένας εξαγνισμός όλων αυτών των προσωπικοτήτων. Η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη αποδεχόταν προγραμματισμό της να λειτουργεί ως μηχανισμός whitewashing.
Το Ασκληπιείο της Κω ανακαλύφτηκε το 1902 απ’ τον Κώο ιστοριοδίφη Ιάκωβο Ζαρράφτη (1853-1933), ο οποίος προηγουμένως είχε επωφεληθεί από συμβουλές που του είχε δώσει ο Σκωτσέζος επιγραφολόγος William Roger Paton (1857-1921). Σημαντική ήταν η συνεισφορά του Γερμανού αρχαιολόγου Rudolf Herzog (1871-1953) κυρίως γιατί διέθετε την επιστημονική κατάρτιση και τους οικονομικούς πόρους για να επιχειρήσει την ανασκαφή του χώρου πάνω απ’ το μνημείο.

Στην πρώτη μου έρευνα -που δημοσιεύτηκε 3 Οκτωβρίου 2025 στην Εφημερίδα των Συντακτών- αποκάλυψα ότι ο Γερμανός αρχαιολόγος ήταν υπέρμαχος του εφιαλτικού οράματος του Χίτλερ και ως δημόσιος άντρας υπήρξε ένας σκληροπυρηνικός και αμείλικτος ναζί. Στην Κω και απ’ το 2010 είχαν ξεκινήσει διαδικασίες για την σμίλευση και την τοποθέτηση μιας προτομής του. Ο Γερμανός μέχρι και αυτή την στιγμή και απ’ τις 21 Αυγούστου 2025, με την γλυπτή εννοείται μορφή του, και μάλιστα σε σχέση με την πρώτη μου έρευνα έχουν προχωρήσει και στην τοποθέτηση πλάκας με τις ημερομηνίες και χρονολογίες γέννησης και θανάτου του, βρίσκεται δίπλα στην προτομή του Ιάκωβου Ζαρράφτη.

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Σε επιστημονική συνάντηση που έγινε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στις 26 Οκτωβρίου 2018 με θέμα Αρχαιολογία και Πολιτική του Πολιτισμού στην Εποχή της Βαρβαρότητας 1940-1944 ειπώθηκαν πολύ σημαντικά πράγματα στα οποία κανείς μπορεί να έρθει σε άμεση επαφή με μια ευρύτερη χρονικά εικόνα για όσα συνέβησαν στα κρατικά ιδρύματα της επιστήμης της αρχαιολογίας στην Γερμανία και τον κόσμο έπειτα κι απ’ την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία τον Ιανουάριο του 1933. Συμπληρώνω με κάποιες διαπιστώσεις άλλων επιστημόνων για την ίδια εποχή.

• Η αρχαιολόγος και ιστορικός Μαρία Ανδρεαδάκη- Βλαζάκη (γεννήθηκε το 1952) : « Κατά τη διάρκεια της κατοχής της Ελλάδας από τις δυνάμεις του άξονα έλαβαν χώρα καταστροφές και κλοπές πολιτιστικών αγαθών, την έκταση των οποίων ακόμη δεν είμαστε σε θέση να εκτιμήσουμε με ακρίβεια. Ύστερα από την κατηγοριοποίηση αυτών των φθορών, καταδεικνύονται οι τρόποι με τους οποίους η ελληνική πλευρά προσπαθεί αφενός να καταγράψει και αφετέρου να αποκαταστήσει τις αδικίες σε βάρος της πολιτιστικής της κληρονομιάς. Οι προσπάθειες αυτές, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, τελεσφορούν και παραδείγματα επιτυχών επιστροφών μαρτυρούν τη μεταστροφή του διεθνούς κλίματος αλλά και την αποτελεσματικότητα των πρωτοβουλιών της χώρας μας. Σε κάθε περίπτωση, αντιλαμβανόμενοι την παραπάνω αλλαγή προσεγγίζουμε το θέμα χωρίς εκδικητικότητα αλλά με πρόθεση συνεργασίας και διάθεση αποκατάστασης της τάξης για λογαριασμό του συνόλου της ανθρωπότητας, κτήμα της οποίας αποτελεί η παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά.»

•   Ο Μορίς Σαρτρ (γεννήθηκε 1944) ιστορικός ειδικός επί της αρχαίας ιστορίας είπε ότι η Αρχαία Ελλάδα και η Αρχαία Ρώμη   είχαν ξεχωριστή θέση εντός του εθνικοσοσιαλιστικού φαντασιακού. Σύμφωνα με τον ίδιον,   οι δυο πολιτισμοί υφίστανται όλες της πτυχές της ναζιστικής εργαλειοποίησης μίας φαντασιοποιημένης Αρχαιότητας, ανακατασκευασμένης βάσει φυλετικών κριτηρίων που να συνάδουν με το αφήγημα περί του πολιτισμού των Γερμανών ως του πλέον αρχετυπικού πολιτισμού.

Οι Γερμανοί ναζί εκείνο που προσπάθησαν να οικειοποιηθούν δεν ήταν η κοινή τους καταγωγή με τον αρχαίο ελληνισμό αλλά μια απονενοημένη τους προσπάθεια να παραχαράξουν τον ελληνικό πολιτισμό ως γερμανικής προέλευσης. Οι Γερμανοί ήθελαν να βαφτίσουν στις ακρώρειες του παροξυσμού τους τα αρχαία ελληνικά μνημεία ως μνημεία ενός γερμανικού πολιτισμού.

•    Στο κείμενο της Alexandra Kankeleit (γεννήθηκε 1961) Τα Πράγματα θα γίνουν Πιθανότατα Δυσάρεστα , μαθαίνουμε ότι οι υψηλοί πολιτισμοί της αρχαιότητας δεν ήταν για τον Χίτλερ μόνο πρότυπο αλλά κατά μία έννοια και αντίπαλος, καθώς στόχος δεν ήταν να φτάσει τα επιτεύγματα αυτά, αλλά να τα ξεπεράσει.

Πιο κάτω η ερευνήτρια σημειώνει πως η άνοδος του Χίτλερ στην εξουσία οδήγησε στην ευθυγράμμιση και αναδιοργάνωση όλων των δημόσιων υπηρεσιών και θεσμών της Γερμανίας. Την 1η Μαΐου 1934 ιδρύθηκε το Υπουργείο Επιστημών, Παιδείας και Λαϊκής Εκπαίδευσης , το οποίο ανέλαβε απ’ το Υπουργείο Εξωτερικών την ευθύνη για το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Αθήνας. DAI Αθήνας.

Απ’ αυτές τις τεκμηριώσεις της ερευνήτριας αρχαιολόγου κατανοούμε πως το DAI και τα παραρτήματά του σε Αθήνα και Ρώμη υπήρξαν κυρίως ως όργανα της ναζιστικής προπαγάνδας.

•   Πριν από την περίοδο της κατοχής οι γερμανικές ανασκαφές στην Ελλάδα διεξάγονταν με την άδεια του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου στην Αθήνα και του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού. Στο διάστημα της κατοχής ξέσπασε μια διένεξη αναφορικά με τις αρμοδιότητες ανάμεσα στην κλασσική αρχαιολογία που εκπροσωπούσε το Ινστιτούτο και αρχαιολόγους σε διάφορες υπηρεσίες του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος οι οποίες ενεργούσαν για δικό τους λογαριασμό στις χώρες που ήταν υπό γερμανική κατοχή. Αυτές οι οργανώσεις και οι αρχαιολόγοι τους είχαν προσωπικές επαφές με τον Γκέμπελς και τον Χίτλερ. Εννοείται πως το DAI Αθήνας συνεννοούνταν πρωταρχικά μ’ αυτούς τους αρχαιολόγους.

Ο Γκούντερ Σέμπελ (γεννήθηκε 1959) διευθυντής του μουσείου Pfahlbau museum γράφει: “Δεν ήταν ο Χίτλερ που έστειλε τους αρχαιολόγους στις χώρες που κατέλαβε. Ήταν οι ίδιοι οι αρχαιολόγοι που υποστήριζαν ότι οι ανασκαφές θα έπρεπε να γίνουν για ιδεολογικούς λόγους. Όπως είναι γνωστό, αυτοί οι αρχαιολόγοι ήταν μέλη του Κομάντο Ρόζενμπεργκ, της οργάνωσης Γενεαλογική Κληρονομιά (Ahnenerbe) των SS όπως και άλλων εθνικοσοσιαλιστικών οργανώσεων που, ακολουθώντας τα χνάρια της Βέρμαχτ, επεδίωξαν να προβληθούν.”

• Η Μυρσίνη Ζορμπά (1949-2023) συγγραφέας, εκδότρια, ερευνήτρια της πολιτισμικής πολιτικής και πολιτικός είχε γράψει ότι η σύγχρονη πολιτική του πολιτισμού έχει την ιστορία της στα μεγάλα και αντιθετικά πολιτικά κινήματα του 20ου αιώνα. Η παρέμβαση του ναζισμού και του φασισμού στα ζητήματα της κουλτούρας ήταν προτεραιότητες των καθεστώτων αυτών. Συνήθως η προσοχή μας επικεντρώνεται στο κάψιμο των βιβλίων, στην απαγόρευση της μοντέρνας τέχνης και στη λεηλασία αντικειμένων τέχνης από τις κατεχόμενες χώρες. Αλλά η πολιτισμική πολιτική των δυο καθεστώτων είχε πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις, βαθιά διείσδυση μέσα στον κόσμο των επιστημόνων και των διανοουμένων, και επίσης στο επίκεντρό της βρίσκονταν οι φαντασιακές τους σχέσεις τους με την ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα. Στόχος τους η δημιουργία του «νέου ανθρώπου», δηλαδή των υποκειμενικοτήτων θα λέγαμε εμείς σήμερα. Η μηχανή του πολέμου που σκόρπισε το θάνατο στην Ευρώπη, προϋπέθετε αυτή τη διαμόρφωση της προσωπικότητας. Αν μας ενδιαφέρει η ιστορία της πολιτισμικής πολιτικής στην εποχή εκείνη, αλλά και στις προγενέστερες και στις επόμενες, είναι γιατί εν τέλει χρειαζόμαστε την εξερεύνηση ενός από τους πιο κρίσιμους αλλά και αφανείς ρόλους της πολιτισμικής πολιτικής, είτε αυτή εκπορεύεται από το κράτος είτε από μεγάλους ιδιωτικούς οργανισμούς, δηλαδή τη δημιουργία ταυτοτήτων.

ΓΚΙΣΕΝ ΚΑΙ ΡΟΣΤΟΚ

Η αρχαιολογία ήταν στην Γερμανία του καθεστώτος ένας κλάδος που για να πραγματοποιήσεις τις φιλοδοξίες σου, όφειλες να είσαι ναζί. Όμως δεν είμαι εδώ για να αποσυναρμολογήσω χαρακτήρες και να ψυχογραφήσω προσωπικότητες. Όλοι οι εγκληματίες έχουν κίνητρα και η εγκληματικότητα τους έχει εύλογες επιρροές. Αυτό δεν σημαίνει πως θα τους δώσω άλλοθι. Κάτι τέτοιο σαν μέθοδος θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο. Να ψυχογραφείς σημαίνει να κατανοείς. Αλλά συνάμα να θυμάσαι και να μην συγχωρείς.

Οι περισσότεροι μεγάλοι αρχαιολόγοι έγιναν μεγάλοι ακριβώς γιατί ήταν οπαδοί του Χίτλερ. Ο Rudolf Herzog δεν σταμάτησε ποτέ. Δεν σταμάτησε, δεν λείανε κανένα από τα χαμερπή πάθη του. Η αρχαία Ελλάδα και η Ρώμη, υπήρξαν θεμέλια στον χιτλερικό εφιάλτη. Υπήρξαν -ως παρερμηνεύσεις εννοείται- τα πρώτα ισχυρά δείγματα της φυλετικής ανωτερότητας των Άριων και για τον Χίτλερ λόγοι κλιματικοί και γεωγραφικοί εμπόδισαν την Γερμανία να δώσει έναν εξίσου μεγάλο πολιτισμό στην αρχαιότητα. Σ’ αυτό το σημείο ο Χίτλερ προτάσσει στην ιδεολογία του την μελέτη των δυο μεγάλων αρχαίων πολιτισμών για να τους οικειοποιηθεί αλλά κυρίως να τους ξεπεράσει. Όλα αυτά τα ιδρύματα, το DAI Αθήνας, το σώμα Προστασίας των Τεχνών της Wehrmacht και η εταιρεία κληρονομιάς των προπατόρων Ahnenerbe  των SS, ήταν θεσμοί της εξωτερικής πολιτικής της Γερμανίας και της απόλυτης αμετροέπειας του βάρβαρου και ανθρωποκτόνου ναζιστικού παραληρήματος.

Ο Γερμανός αρχαιολόγος Rudolf Herzog (1871-1953) είχε την έδρα της κλασικής φιλολογίας απ’ το 1914 μέχρι το 1936 στο πανεπιστήμιο του Γκίσεν. Αυτή η θέση του υπήρξε το πυρηνικό εφαλτήριο για τις όποιες περαιτέρω κατακτήσεις του στην διοικητική ιεράρχηση των μεγάλων πανεπιστημιακών δομών της Γερμανίας. Απ’ το 1933 για να έχει κανείς την καριέρα του -κάτι δηλαδή πολύ περισσότερο απ’ την έδρα του καθηγητή- όφειλε ρητά να δίνει τα διαπιστευτήρια των πολιτικών φρονημάτων του και μάλιστα να εργάζεται να προπαγανδίζει τα του εθνικοσοσιαλισμού με όχημα την επιστήμη του. Όσοι καθηγητές ήθελαν να έχουν μια λαμπρή πορεία στα ναζιστικοποιημένα κρατικά εκπαιδευτικά ιδρύματα υπήρξαν ρήτορες, αναμεταδότες του λόγου του ναζιστικού καθεστώτος.
Ο Rudolf Herzog είχε εγγραφεί στο εθνικοσοσιαλιστικό γερμανικό κόμμα ήδη απ’ το 1931 και όταν ακόμη αυτό ήταν αντιπολίτευση και δεν υπήρχε καμιά ανάγκη για συμβιβασμό με την εγκληματική ιδεολογία του από κανέναν πανεπιστημιακό. Ο Γερμανός αρχαιολόγος ακολούθησε το κόμμα για λόγους ιδεολογικούς, ταυτιζόταν με το εφιαλτικό όραμα του Χίτλερ για την ανθρωπότητα. Το Φθινόπωρο του 1933 το πανεπιστήμιο του Rostock τίμησε τον αρχαιολόγο για ένα διδακτορικό του. (Εδώ ίσως υπάρχει κάποιο μεταφραστικό λάθος, και η τίμησή του να είχε να κάνει με την αναγόρευση του σε επίτιμο διδάκτορα.) Ο Χίτλερ είχε ήδη ανέβει στην εξουσία απ’ τον Ιανουάριο του ίδιου έτους. Το πανεπιστήμιο του Rostock ναζιστικοποιήθηκε και άμεσα όλα τα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας. Η ταυτόχρονη με την άνοδο του Χίτλερ βράβευση του Rudolf Herzog φανερώνει την ξεκάθαρη πολιτική σύμπνοια ανάμεσα στον αρχαιολόγο και τον εθνικοσοσιαλισμό. Είχε ήδη ξεκινήσει η κάθαρση των ακαδημαϊκών εδρών απ’ του Εβραίους. Να βραβεύεσαι από το πανεπιστήμιο Rostock σήμαινε να συναινείς στα προτάγματα όλων των θεωριών περί Άριας φυλής και περί ταύτισης της με το αφήγημα της γερμανικής φυλετικής ανωτερότητας. Είναι πολύ πιθανό ο   Rudolf Herzog, ένας στυγερός νους που συνέβαλλε στην εθνική προπαγάνδα, να έδωσε όρκο πίστης στον Χίτλερ και να προέβη σε δημόσιες δηλώσεις για απόλυτη ιδεολογική ταύτιση του με τον μακελλάρη. Δεν μπορεί να εξηγηθεί αλλιώς η λαμπρή ακαδημαϊκή του καριέρα την ώρα που ακόμη και φίλοι του διώκονταν ή περιθωριοποιούνταν γιατί αρνήθηκαν να ενδώσουν ολοκληρωτικά στον ναζισμό. Ο Rudolf Herzog υπήρξε ως ομοϊδεάτης όλων εκείνων των σκοτεινών προσωπικοτήτων που ενέπνευσαν και διέταξαν το πιο τρομακτικό πόλεμο που έχει ως σήμερα γνωρίσει η ανθρωπότητα.
Στο έργο του ιστορικού Stefan Rebenich για το «Βερολίνο και οι Αρχαίες Ελληνικές Επιγραφές» διαβάζουμε : Δημόσιες ομολογίες υπέρ του Εθνικοσοσιαλισμού δεν έκαναν οι υπάλληλοι, οι βοηθοί και τα μέλη των επιτροπών, αλλά μεμονωμένοι εξωτερικοί επιστήμονες, οι οποίοι συνδέονταν λίγο ή πολύ στενά με τις δραστηριότητες: Ο Ρούντολφ Χέρτζογκ, ο οποίος κατείχε τακτική καθηγεσία Κλασικής Φιλολογίας στο Γκίσεν, ήταν ένας πεπεισμένος Εθνικοσοσιαλιστής και, στο πλαίσιο των Inscriptiones Graecae, επεξεργαζόταν τις επιγραφές της Κω. Στις 20 Σεπτεμβρίου 1933, ο Χέρτζογκ έδωσε μια διάλεξη στην Αθήνα, στην Αίθουσα Τελετών του Πανεπιστημίου, με θέμα «Γερμανία 1933», όπου διακήρυξε την «γερμανική υπόθεση» ενώπιον «Ελλήνων κυβερνητικών ανδρών, στρατηγών, καθηγητών και της γερμανικής παροικίας. Η πολιτική της επιβεβλημένης ναζιστικοποίησης και των ρατσιστικών διώξεων είχε ως συνέπεια να συμβούν αδικίες και στις δραστηριότητες της Ακαδημίας που αφορούσαν τις κλασικές σπουδές ».

Νομίζω πως αν δεν υπήρχαν άνθρωποι σαν τον κλασικό φιλόλογο και αρχαιολόγο Rudolf Herzog  δεν θα γινόταν ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο λόγος είναι ότι το εφιαλτικό όραμα του Χίτλερ βρήκε ψευδοεπιστημονικό έρεισμα στις προπαγανδιστικές μελέτες του Rudolf Herzog.

Τον Αύγουστο του 1933 λίγο καιρό πριν γίνει η γιορτή στο πανεπιστήμιο του Rostock για την βράβευση του Rudolf Herzog ο εβραίος καθηγητής του ίδιου πανεπιστημίου Hans  Moral  αυτοκτονεί νιώθοντας απελπιστική ασφυξία απ’ τις διώξεις εναντίον του. Η χρονολογία θανάτου είναι 6 Αυγούστου του 1933. Την ίδια χρονιά που ο Ρούντολφ Χέρτζογκ γιόρταζε τις τιμές του πανεπιστημίου προς αυτόν διώκεται απ’ το Rostock η Εβραία επιστημονική βοηθός Else Hirschberg. Μαθαίνουμε ξανά νέα της στις 11 Ιουλίου 1942 οπότε και φυλακίζεται στο Άουσβιτς. Η ημερομηνία που δολοφονήθηκε δεν είναι γνωστή. Την ίδια χρονιά -1933- απ’ το πανεπιστήμιου του Rostock διώκονται οι καθηγητές Kurt Von Fritz ( Γερμανός), αρνήθηκε να δώσει όρκο πίστης στον Χίτλερ και David Katz (Εβραίος)- οποίος κατέφυγε στην Σουηδία. Τα πρακτικά του πανεπιστημίου δείχνουν ότι, σε γενικές εκδηλώσεις των πανεπιστημίων, αφιερώματα και τελετές, η «ευλάβεια προς τον ηγέτη» (Hitler) ήταν πλέον μέρος της “πιο επίσημης” ατζέντας. Φαντάζομαι τον Rudolf Herzog σαν ένα άσωτο της εγκληματικής απληστίας να γιορτάζει την μέρα που τον τιμάνε. Να σκεφτεί κανείς ότι αυτές οι διώξεις και αυτοκτονίες έγιναν λίγο πριν ο ναζί Rudolf Herzog αρχίζει να γιορτάζει την παρασημοφόρησή του.
Έπειτα απ’ όλα αυτά και το γεγονός ότι πάρα πολλοί Χριστιανοί Γερμανοί καθηγητές και προσωπικό στο πανεπιστήμιο του Rostock αντιστάθηκαν στην χιτλερική παράκρουση, ο Herzog απλά γιόρταζε την αναγόρευση του σε επίτιμο διδάκτορα.

Θα ήθελα πριν φύγω απ’ το πανεπιστήμιο που με τεράστια ανυπομονησία έτρεξε να τιμήσει τον Rudolf Herzog να γράψω ότι μεταφέρθηκαν απ’ το Rostock περίπου 200 ασθενείς με θέματα ψυχικής υγείας και οι οποίοι φυσικά θανατώθηκαν ως μη δυνάμενοι να ανταποκριθούν στο όραμα για την αναγέννηση της γερμανικής Άριας φυλής. Απ’ το 1939 μέχρι το 1945. Ο Χέρτζογκ δεν μίλησε ποτέ και δεν είπε τίποτα. Δεν ανακάλεσε ποτέ και δεν ζήτησε συγνώμη ποτέ. Υποθέτω πως συναίνεσε και σ’ αυτό το έγκλημα. Ως γνήσιος νέος άνθρωπος μιας νέας Γερμανίας της Άριας φυλής.

Μια άλλη λεπτομέρεια είναι ότι το πανεπιστήμιο του Rostock είχε βραβεύσει τον Άλμπερτ Αϊνστάιν με τιμητικό διδακτορικό και όταν ανέβηκε στην εξουσία ο Χίτλερ διέταξε την ανάκληση και ακύρωση της τιμής. Κάτι που όπως διασώζεται στα τεκμήρια που έχουν δει το φως της δημοσιότητας δεν συνέβη ποτέ.

Στο πανεπιστήμιο του Γκίσεν το 1934 ο Rudolf Herzog και σε συνεργασία με τον Φρίντριχ Πφίστερ αρνούνται την συνεργασία με τον φιλόλογο Καρλ Ράινχαρντ για την τοποθέτησή του στο πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ. Ο Καρλ Ράινχαρντ εξέφρασε ενστάσεις για την ναζιστική κατάσταση και γι’ αυτό οι δυο καθηγητές τον απομάκρυναν απ’ την έδρα της κλασικής φιλολογίας στο Φράιμπουργκ. Ο καθηγητής Καρλ Ράινχαρντ ήταν αριστοκράτης και δεν θέλησε να συνθηκολογήσει με το νέο καθεστώς. Να σημειωθεί πως δεν ήταν Εβραίος. Ο Karl Reinhardt υπήρξε ένας πολύ σπουδαίος επιστήμονας της κλασικής φιλολογίας. Στο άρθρο του ιστορικού Jurgen Malitz Klassische Philologie διαβάζουμε : Για να διευκρινιστεί περισσότερο αυτή η ιεράρχηση, σημειώνεται το εξής: οι καθηγητές Ράινχαρντ και Χάρντερ, που αναφέρονται στην πρώτη θέση, ανήκουν —αν και με διαφορετικό τρόπο ο καθένας— στους πιο σεβαστούς εκπροσώπους της γερμανικής κλασικής φιλολογίας, τόσο στη Γερμανία όσο και στο εξωτερικό. Η απόκτηση του ενός ή του άλλου θα διατηρούσε για την κλασική φιλολογία του Πανεπιστημίου του Φράιμπουργκ την υψηλή θέση που κατέχει μεταξύ των γερμανικών πανεπιστημίων εδώ και τρεις δεκαετίες.

Σε ό,τι έχει να κάνει με τον Karl Reinhardt και τις διαδικασίες αξιοποίησης του γίνεται εμφανές ότι η πανεπιστημιακή καριέρα κάποιου καθηγητή που δεν ήταν μέλος του εθνοσοσιαλιστικού καθεστώτος και που δεν είχε δώσει όρκο πίστης και τυφλής υποταγής στον Χίτλερ έμενε στην καλύτερη των περιπτώσεων στατική. Η αναφορά στον Karl Reinhardt και τον Eugen Fehrle δείχνει το πολιτικό πλαίσιο της εποχής.
Ο Fehrle (πανεπιστημιακός και ναζιστής λειτουργός) απέρριψε τη λίστα υποψηφίων που περιλάμβανε τον Reinhardt, επειδή προωθούσε τον Friedrich Pfister, ο οποίος θεωρούνταν «πολιτικά συμβατός» με το ναζιστικό καθεστώς, «αντικληρικός» και αντίθετος προς την «Jäger-Schule» (τη σχολή του Gustav Jäger, δηλαδή πιο φιλελεύθερης/ανθρωπιστικής κατεύθυνσης).
Ο Pfister είχε αποκτήσει φήμη με μια ομιλία για τον λεγόμενο «πολιτικό ουμανισμό» — στην πραγματικότητα, έναν εθνικοσοσιαλιστικά ερμηνευμένο όρο.

Ο Eugen Fehrle επιχειρούσε να επιβάλει ως υποψήφιο για την έδρα της Κλασικής Φιλολογίας στο πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ τον Friedrich Pfister. Ο Pfister υπήρξε εκείνη την εποχή συνειδητός ακόλουθος του Χίτλερ. Και έτσι, όπως και στην περίπτωση του Rudolf Herzog, δεν ενδιέφερε τόσο το επιστημονικό του κύρος όσο η ευθυγράμμιση με την ναζιστική προπαγάνδα. Η Άρια Φυλή και οι θεωρίες γύρω απ’ αυτήν ήταν παρερμηνείες, γενικεύσεις, παραλείψεις, μεγεθύνσεις και κάθε είδους διαστρεβλώσεις στην ανάγνωση των αρχαίων πολιτισμών της Ρώμης και της Ελλάδας.

Ο ιστορικός Juger Malitz συνεχίζει στο άρθρο του Klassische Philologie: Στις 22 Ιουνίου 1934, ο κοσμήτορας Dragendorff αντέδρασε στις προσπάθειες του Fehrle να επιβάλει τον φίλο του Pfister στη λίστα των υποψηφίων: Σε συνέχεια της εντολής του Πρυτανείου να εκφράσω γνώμη για τον καθηγητή Pfister στο Würzburg, όπως πρότεινε ο κύριος πανεπιστημιακός επίτροπος (Fehrle), απαντώ ως εξής: Δεν θέλω σε καμία περίπτωση να μειώσω τον κύριο Pfister. Είναι, αναμφίβολα, ένας λόγιος με εκτεταμένες γνώσεις στα εξειδικευμένα, αν και κάπως περιφερειακά πεδία του, στα οποία τον είχαν ήδη οδηγήσει οι δάσκαλοί του. Πρέπει όμως να επιμείνω ότι δεν είναι η επιστημονική προσωπικότητα που χρειαζόμαστε στο Φράιμπουργκ. Εδώ ο ιστορικός Juger Malitz αναφέρει ότι ο κοσμήτορας Dragendorff προσπαθεί να αποκρούσει την πρόταση του Fehrle για τον Pfister κάνοντας λόγο για επιστήμονα μειωμένων δεξιοτήτων. Πίσω απ’ αυτή την αντίδραση του κοσμήτορα υπάρχει η πολιτική διάθεση για αντίσταση. Ο κοσμήτορας προσπαθεί να είναι όσο πιο διακριτικός γίνεται για να κρατήσει την προκήρυξη της θέσης στο πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ μακριά απ’ την πολιτική.

Εδώ λοιπόν δημιουργείται μια διχογνωμία πολιτικού τύπου στο πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ η οποία πρέπει να επιλυθεί με όφελος στο ναζιστικό καθεστώς το οποίο προωθούσε μόνο ναζί καθηγητές για τις υψηλές θέσεις των πανεπιστημίων. Γι’ αυτό και ζητήθηκε γνωμοδότηση και από εξωτερικούς εκπαιδευτικούς παράγοντες για να ευοδωθεί και τελικά να επικρατήσει η υποψηφιότητα του Pfister. Ρώτησαν λοιπόν για να έχουν την άποψη του ναζί και οπαδού του Χίτλερ Rudolf Herzog.

Και ο ιστορικός Juger Malitz συνεχίζει: Ο Rudolf Herzog, κλασικός φιλόλογος στο Gießen, έδωσε στις 5 Ιουλίου 1934 την ακόλουθη αξιολόγηση — ένα παράδοξο κείμενο, όπου η ακαδημαϊκή διαμάχη και η πολιτική της εποχής αναμειγνύονται με τρόπο ενοχλητικό: Δεν γνωρίζω προσωπικά τον Reinhardt (γράφει λάθος το όνομα). Τα βιβλία του είναι υπερβολικά εκλεπτυσμένα και ταυτόχρονα ανεπαρκώς θεμελιωμένα. Το βιβλίο του για τον Σοφοκλή, το οποίο ξανακοίταξα για το δικό μου μάθημα, μου φαίνεται εντελώς στείρο. Νομίζω ότι έχουν γραφτεί αρκετά «ευφυή» βιβλία για τον Σοφοκλή, αλλά πολύ λίγα που να συμβάλλουν ουσιαστικά στην ερμηνεία. Ειδικά μέσω της ιστορίας των θρησκειών μπορεί ακόμη να προκύψει πολύ νέο υλικό. Ο Pfister, αντιθέτως, έχει εκφραστεί τελευταία στο περιοδικό Neues Reich υπέρ του «πολιτικού ουμανισμού» σε μια σαφώς εθνικοσοσιαλιστική κατεύθυνση. Εκτιμώ όλα του τα έργα, ιδίως εκείνα που σχετίζονται με την ιστορία των θρησκειών. Δεν ανήκει στη σχολή του Jäger και εκφράζεται εναντίον της με ευχάριστο τρόπο.

Εδώ o Rudolf Herzog δίνει στο Friedrich Pfister ψήφο εμπιστοσύνης και μόνο για την θέση του ως ιδεολόγου ναζί. Αντιθέτως μειώνει έναν απ’ τους σπουδαιότερους κλασικούς φιλολόγους, τον Karl Reinhardt. Μιλάμε για άνθρωπο ο οποίος πήγε πολύ μακριά την καταγραφή των πολιτικών σκέψεων των συναδέλφων του, έφτιαχνε επί της ουσίας πιστοποιητικά των φρονημάτων του και είναι βέβαιο αν και αποσιωπημένο πως λειτουργούσε και σαν παρατηρητής των Εβραίων καθηγητών. Και εννοείται και διώκτης τους ή σιωπηλός καταδότης τους. Η περίπτωση της αξιολόγησης του Georg Karo είναι γνωστή. Κατά την επίσκεψη του στην Αθήνα το 1933 ο Rudolf Herzog πήγε για να σφυγμομετρήσει και τις πολιτικές πεποιθήσεις του συναδέλφου του και προέδρου του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθήνας Georg Karo.

Η περιώνυμη σχολή του Jäger (Jäger Schule) ήταν μια σχολή που οι ιδέες της δεν ήταν ναζιστικές. Και όλοι οι καθηγητές που προκρίνονταν να αναλάβουν κομβικές θέσεις στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας ήταν αναγκαίο να είναι ναζί και κυρίως να έχουν δώσει όρκο πίστης και τυφλής υποταγής στον Χίτλερ και επίσης να είναι μέλη του NSDAP. Όλοι οι ναζί καθηγητές υπήρξαν κατάσκοποι και πληροφοριοδότες επιτηρητές της εύρυθμης αναβίβασης του γερμανικού λαού στην ανώτερη Άρια Φυλή.

Σε κάποια επιστολή του καθηγητή Dragendorff , ο ίδιος ζητά να του επιστραφούν όλες οι επιστολές του αιτιολογώντας το αίτημα του με την πλήρη συνειδητοποίηση πως τέτοια έγγραφα θα μπορούσαν στο μέλλον να καταστρέψουν ανθρώπους. Και πράγματι ενώ διασώζεται ένα μέρος απ’ την πληροφορία που έδωσε η εποχή, ένα άλλο εξίσου σημαντικό μέρος έχει καταστραφεί.

ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Ο Rudolf Herzog έκανε καριέρα εν μέσω πολέμου ως ένας απολύτως ευνοημένος απ’ το καθεστώς ακαδημαϊκός. Κήρυττε ναζισμό και ήταν μέχρι και τα κατάβαθα του ναζί. Επισκέφτηκε την Αθήνα, το 1933 τον Σεπτέμβριο έφτασε στον Πειραιά και συναντήθηκε με Έλληνες και ξένους επιστήμονες και διανοητές, με στρατιωτικούς και πολιτικούς πρώιμους δωσίλογους. Σε μια επιστολή του πανεπιστημίου Γκίσεν προς τον καθηγητή Georg Karo γίνεται αναφορά στον πρύτανη Rudolf Herzog και το πανεπιστήμιο μέσα απ’ το συμβούλιο του ζητά απ’ το ελληνικό ακροατήριο που θα παρακολουθούσε μία ή περισσότερες διαλέξεις του ναζί αρχαιολόγου να είναι γερμανοθρεμμένο. Μάλιστα ο Rudolf Herzog σ’ αυτή την επιστολή χαρακτηρίζεται σαν «παλαιό» μέλος του κόμματος των εθνικοσοσιαλιστών και άρα βαθύς γνώστης της θεωρίας περί της γερμανικής υπεροχής. Εδώ η παλαιότητα του κομματικού μέλους του προσώπου που μας ενδιαφέρει υπονοεί την απόλυτη ιδεολογική ταύτιση του με τον εθνικοσοσιαλισμό. Ο Georg Karo ήταν ο πρόεδρος του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου στην Αθήνα, ένας σημαντικός Εβραίος αρχαιολόγος με ειδίκευση στις μυκηναϊκές αρχαιότητες και για τον οποίο η διωκτική λαίλαπα ενάντια στην σταδιοδρομία του και την ζωή του μόλις ξεκινούσε.

Ο Rudolf Herzog  θα κάνει κι άλλα τέτοια ταξίδια στα οποία με πρόσχημα την αρχαιολογία μιλάει για το όραμα του Χίτλερ. Προσπαθεί μέσα απ’ αυτά τα ταξίδια να συσφίξει τις διακρατικές σχέσεις ανάμεσα στην Γερμανία και τα κράτη στα οποία κηρύττει τον εθνικοσοσιαλισμό και την νέα Γερμανία ή τον νέο άνθρωπο. Την ίδια χρονιά, το 1933, εκτός απ’ την Αθήνα επισκέπτεται και την Ρώμη. Το ενδιαφέρον του για την κλασική αρχαιότητα γίνεται ο θεμέλιος λίθος πάνω στον οποίο επιχειρεί να οικοδομήσει το νέος κράτος του Χίτλερ. Η αρχαιολογία, μια επιστήμη που έχει να κάνει άμεσα με τον πολιτισμό, έχει απ’ το 1933 και μετά γίνει μέσο για να αφομοιώνονται η γερμανική ιδεολογία και το «όραμα» αυτής.

Σύμφωνα με την μεγάλη έρευνα της αρχαιολόγου Alexandra Kankeleit σε επιστολή του Rudolf Herzog με ημερομηνία 10.7/1933 προς τον Theodor Wiegand γράφεται πως ο Herzog έκανε ταξίδια (στην προκειμένη περίπτωση η αναφορά είναι για ταξίδια στην Ρώμη και την Αθήνα) «für das Deutschtum im Auftrag der Deutschen Akademie». Αυτό σημαίνει πως θέμα των ομιλιών του αρχαιολόγου που μας ενδιαφέρει είναι ο Γερμανισμός απ’ το 1933 και μετά, δηλαδή ο ναζισμός. Ο Γερμανισμός ήταν μια διαφορετική έννοια πριν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. Όμως απ’ την στιγμή που ο Χίτλερ ανέπτυξε την δικτατορία ο όρος Deutschtum   ναζιστικοποιείται κι αυτός.

Η Susanne Marchand (Σούζαν Μαρσάν) στο βιβλίο της Down from Olympus: Archaeology and Philhellenism in Germany, 1570-1970, Princeton University Press, 1996 γράφει πως ήδη απ’ την ίδρυση του DAI του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου το 1829 οι Γερμανοί αρχαιολόγοι υπήρξαν και ιδεολόγοι της εξωτερικής κρατικής πολιτικής , της ανωτερότητας της λευκής φυλής την οποία συνδέουν εμμέσως   με την αρχαία Ελλάδα. Η συγγραφέας γράφει για μετά το 1933 ότι αρχίζουν να εμφανίζονται κρατικές παρεμβάσεις και εθνικιστικές απαιτήσεις προς το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Για παράδειγμα, χρήση του αρχαιολογικού παρελθόντος ως εργαλείο πολιτιστικής προβολής, με σύμπραξη με το Υπουργείο Εξωτερικών ή άλλες κρατικές δομές. Η Susanne Marchand σχολιάζει την περίοδο 1933-1939 ως φάση κατά την οποία η αρχαιολογία και τα μουσεία προσλαμβάνονται περισσότερο ως όργανα εξωτερικής πολιτικής της Γερμανίας.

Και σε άλλες μελέτες άλλων διανοούμενων γίνεται προφανές ότι οι Γερμανοί αρχαιολόγοι της ναζιστικής περιόδου, απ’ το 1933 μέχρι το 1945, ήταν σε θέσεις εξουσίας και μεσάζοντες για να μπορούν μέσα απ’ τα ευρήματα τους να συνδέσουν την κλασική αρχαιότητα με τις πεποιθήσεις τους περί Άριας φυλής και ανωτερότητας του γερμανικού έθνους. Να είσαι αρχαιολόγος με πανεπιστημιακή καριέρα δεν ήταν τίποτα λιγότερο απ’ το να είσαι κήρυκας αυτών των φυλετικών ιδεολογιών που αιματοκύλισαν τον δυτικό κόσμο.
Ο Georg Karo ήταν διευθυντής του DAI Αθήνας απ’ το 1911 έως το 1916 και απ’ το 1930 έως το 1936. Υπήρξε μια τραγική προσωπικότητα. Υπήρξε ένας μάλλον αήθης τυχοδιώκτης και δεν δίστασε να προδώσει και την εβραϊκή του καταγωγή για να μην υποστεί διώξεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις επιστολές του υπέγραφε με την εκφώνηση   Heil Hitler. Ο Georg Karo είχε βαφτιστεί προτεστάντης και πάνω στην αγωνία του – όχι για την ζωή του- για την πανεπιστημιακή του καριέρα απαρνήθηκε τα πάντα τα σχετικά με την καταγωγή του. Η πρώτη του θητεία στο τιμόνι του ΓΑΙ Αθήνας έληξε το 1916 οπότε και απομακρύνθηκε απ’ την θέση του   λόγω υπερβολικού γερμανικού εθνικισμού.

Η υποταγή του κατά την δεύτερη περίοδο στο ΓΑΙ Αθήνας τεκμηριώνεται μέσα από σωζόμενες επιστολές απόλυτης αυτοδιάθεσης στο εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς. Ήταν γνωστός με τον Rudolf Herzog και ο Herzog στην επίσκεψη του στην Αθήνα το 1933 και στο ημερολόγιο του αναγράφει πως ο Κάρο ήταν πολύ ενθουσιασμένος με το καθεστώς. Και αυτή η διαβεβαίωση του Rudolf Hezog έρχεται για να αναδείξει τον αρχαιολόγο σαν επιτηρητή της απόλυτης ευθυγράμμισης του DAI Αθήνας με τον Χίτλερ. Βέβαια ο Κάρο αν και χριστιανός προτεστάντης, αρχικά διώχτηκε απ’ την διευθυντική του θέση στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθήνας και έπειτα και απ’ την γερμανική ακαδημία γιατί λογαριαζόταν απ’ τους συμπατριώτες συναδέλφους του ως «καθολικά Εβραίος» Volljude. Στην άνοδο της ηγεσίας τον ακολούθησε o Wrende. Όλοι μηδενός εξαιρουμένου τον λοιδόρησαν για τον εβραϊσμό του και προσπαθώντας να κρατήσουν τα προσχήματα, έλεγαν φλύαρες δικαιολογίες για επιστήμονα μειωμένης αντίληψης και δεξιοτήτων. Σ’ αυτή την αποπομπή του Georg Karo και σε πολλές άλλες άλλων Εβραίων συνέβαλαν όλοι εξίσου. Κανένας δεν στήριξε κανέναν Εβραίο. Όφειλαν να βοηθούν το κράτος στην αποκάλυψη τους. Για να διατηρήσουν τις υψηλές τους θέσεις στην πανεπιστημιακή κοινότητα δεν ήταν κάποιοι τυχαίοι. Υπήρξαν όλοι τους επικίνδυνοι ναζί.

O Georg Karo κατάφερε και με την βοήθεια Αμερικανών φίλων του από την Αμερικάνικη Αρχαιολογική Ακαδημία στην Αθήνα (ASCSA) διέφυγε το 1939 στην Αμερική όπου και έμεινε έως το 1947. Εκεί δίδαξε σειρές μαθημάτων σε πανεπιστήμια στο Οχάιο και την Καλιφόρνια.

ΒΑΥΑΡΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

To 1941 ο Rudolf Herzog έγινε μέλος της Βαυαρικής Ακαδημίας Επιστημών. Στην πιο χιτλερική της περίοδο και όταν αυτή ήταν παράρτημα των πιο κρίσιμων ναζί υπουργείων και αρχηγών τους. Το θέμα μας είναι η ολοκληρωτική ταύτιση του αρχαιολόγου   με τον χιτλερισμό. Δεν αντιστάθηκε καθόλου. Αν είχε έστω κι ένα μικρό   όραμα, μια αντίθεση και μια πιο αγωνιστική διάθεση ή μια διάθεση αμφισβήτησης των αρχών του δόγματος της γερμανικής δικτατορίας, δεν θα έχανε την πανεπιστημιακή του θέση. Θα έχανε τα αξιώματα του. Αλλά ήταν ξεκάθαρα και δυστυχώς ένας ναζί. Ήδη εγγεγραμμένος στο κόμμα απ’ το 1931 και ενώ αυτό δεν ήταν καθόλου υποχρεωτικό. Στην Βαυαρική Ακαδημία Επιστημών δεν ήταν όλα τα μέλη γραμμένα στο κόμμα. Και εννοείται πως οι επιστήμονες που προκρίνονταν για τις θέσεις της Ακαδημίας ήταν πρώτοι απ’ όλους οι κομματικοί υποστηρικτές του ναζιστικού καθεστώτος.

Προσπαθώ να βρω ένα φωτεινό ίχνος στην ζωή αυτού του ανδρός και δεν βρίσκω τίποτα. Αποδέχτηκε τα πάντα με ενθουσιασμό, συμμετείχε μαζί με άλλα μέλη της Βαυαρικής Ακαδημίας των Επιστημών στην απόλυτη ναζιστικοποίηση της μέσω της απομάκρυνσης των μη Άριων καθηγητών – κυρίως των Εβραίων. Το 1940 απ’ τα 32 νέα τακτικά μέλη τα 15 ήταν μέλη του NSDAP εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος. Όχι όλα τα μέλη. Κάποιοι δεν ενέδωσαν σε όλα με το ίδιο πάθος που το έκανε ο ναζί Rudolf Herzog.

Από γενική επισκόπηση για τις ακαδημίες στη Ναζιστική περίοδο
Γερμανικό Wikipedia (άρθρο Akademien der Wissenschaften in der NS–Zeit):
«Der Anteil der NSDAP-Mitglieder an den Akademie-Mitgliedern schwankte zwischen einem Viertel und der Hälfte. … Das ‚Führerprinzip‘ wurde zwar nur ansatzweise umgesetzt. Die Akademien versuchten, den traditionellen Betrieb aufrechtzuerhalten – zu diesem Zweck waren sie zu Anpassungsschritten bereit, u. a. zur Streichung ihrer ‚jüdischen Mitglieder‘.» Μετάφραση: «Το ποσοστό μελών της NSDAP μεταξύ των μελών των ακαδημιών ποίκιλε από το ένα τέταρτο έως το μισό. … Η αρχή της τυφλής υπακοής στον Χίτλερ εφαρμόστηκε. Οι ακαδημίες αποδέχτηκαν το Führerprinzip και μεταξύ άλλων τη διαγραφή των Εβραίων μελών.»
Από πόρισμα / έκθεση (BBaw / BBAW) για εκδιώξεις «για ρατσιστικούς λόγους:
«Το Υπουργείο απαίτησε αποφασιστικά επίσης την απομάκρυνση όλων των μη-Αρίων από την Ακαδημία.»

Στην Βαυαρική Ακαδημία Επιστημών ήταν μέλος απ’ τις 19 Φεβρουαρίου του 1926 και ο γνωστός επιστήμονας Άλμπερτ Αϊνστάιν. Παραιτήθηκε στέλνοντας την παρακάτω επιστολή τον Απρίλιο του 1933:

«Δικαιολόγησα την παραίτησή μου από τη θέση μου στην Πρωσική Ακαδημία με το γεγονός ότι δεν επιθυμώ να είμαι Γερμανός πολίτης υπό τις επικρατούσες συνθήκες και δεν θέλω να εξαρτώμαι από το πρωσικό Υπουργείο Παιδείας. Αυτοί οι λόγοι από μόνοι τους δεν θα απαιτούσαν τη διακοπή των σχέσεων μου με τη Βαυαρική Ακαδημία. Ωστόσο, παρ’ όλα αυτά, επιθυμώ να διαγραφεί το όνομά μου από τον κατάλογο των μελών για έναν άλλο λόγο: Οι Ακαδημίες έχουν ως πρώτο και κύριο καθήκον να προωθούν και να προστατεύουν την επιστημονική ζωή μιας χώρας. Ωστόσο, οι γερμανικές επιστημονικές εταιρείες – από ό,τι γνωρίζω – έχουν αποδεχθεί χωρίς αντίρρηση ότι οι περισσότεροι Γερμανοί επιστήμονες και φοιτητές, καθώς και όσοι εργάζονται χάρη στην ακαδημαϊκή τους εκπαίδευση, στερούνται των εργασιακών τους δυνατοτήτων και δεν μπορούν να κερδίσουν τα προς το ζην στη Γερμανία. Δεν επιθυμώ να είμαι μέλος μιας τέτοιας εταιρείας, η οποία – αν και υπό εξωτερική πίεση – υιοθετεί μια τέτοια στάση».

DEUTSCHER GYMNASIALVEREIN

Ο Rudolf Herzog διετέλεσε πρόεδρος της Γερμανικής Ενώσεως Γυμνασιακών Καθηγητών (Deutscher Gymnasialverein) από το 1937 μέχρι το 1945 – ο τελευταίος πρόεδρός της. Η συγκεκριμένη ένωση είναι άλλο ένα θεσμικό εκπαιδευτικό όργανο που ναζιστικοποιήθηκε πλήρως. Σκοπός αυτής της ένωσης που ιδρύθηκε τον 19ο αιώνα ήταν η προάσπιση της αξίας των κλασικών σπουδών. Μετά το 1933 όπως σχεδόν όλοι επιστημονικοί και επαγγελματικοί σύλλογοι στην Γερμανία, η ένωση πέρασε στην διαδικασία της απόλυτης ευθυγράμμισης με το ναζιστικό καθεστώς. Αυτό σημαίνει ότι οι μη ναζί απομακρύνθηκαν και τις διοικητικές θέσεις κάλυψαν οπαδοί του Χίτλερ και του εφιαλτικού του αιματοβαμμένου οράματός του. Ανάμεσα σ’ αυτούς τους οπαδούς ήταν και ο Rudolf Herzog.   O Rudolf Herzog είναι παρών απών σε όλες τις διώξεις απ’ τα εκπαιδευτικά ιδρύματα προς Εβραίους και αντιφρονούντες, βρίσκεται εκεί για να στηρίξει, είναι ένας τυφλωμένος οπαδός του καθεστώτος.   Εξάλλου ο μόνος λόγος για τον οποίο αυτά τα ιδρύματα τον έχριζαν αξιωματικό ήταν ακριβώς γιατί ήταν ένθερμος υποστηρικτής της παράκρουσης στο κεφάλι του Χίτλερ.

Εκείνη την εποχή η σιωπή και η ουδετερότητα μεταφράζονταν ως αντίσταση στο χιτλερικό καθεστώς και οι αρχαιολόγοι που δεν είχαν ταυτιστεί με τα ιδεώδη του Χίτλερ έκαναν καριέρες ως απλοί πανεπιστημιακοί και συμμετείχαν σε ανασκαφές ως απλοί βοηθοί. Ο Χίμλερ και ο Χίτλερ και κυρίως μέσα απ’ την Ahnenerbe την Εταιρία Κληρονομιάς των Προπατόρων που άνηκε διοικητικά απευθείας στην Ες Ες παρενέβαιναν στο έργο των αρχαιολόγων στα πανεπιστήμια και τα Γερμανικά Αρχαιολογικά Ινστιτούτα σε διάφορες πόλεις και γι’ αυτό οι πρόεδροι και οι πρυτάνεις των πανεπιστημίων και των παραρτημάτων DAI ήταν όλοι ναζί και ορισμένοι μάλιστα είχαν προσωπική επικοινωνία με τον Χίτλερ, τον Χίμλερ και τον Γκέμπελς.

Το όργανο της Ένωσης Γυμνασιακών Καθηγητών (Deutscher Gymnasialverein) ήταν το περιοδικό Das Humanistische Gymnasium. Ο ναζί αρχαιολόγος Rudolf Herzog υπήρξε πρόεδρος/εκδότης του περιοδικού απ’ το 1938 μέχρι και το 1944. Πριν απ’ τον Rudolf Herzog πρόεδρος του περιοδικού ήταν o Hermann Ostern. Απ’ το 1930 μέχρι το 1937 οπότε και απολύθηκε γιατί ήταν υπέρ του ανθρωπιστικού ιδεώδους/σκοπού του περιοδικού. Τον διαδέχτηκε ο ναζί Rudolf Herzog ο οποίος και προχώρησε στην υποδούλωση του πνεύματος του περιοδικού στα χιτλερικά προτάγματα. Εξάλλου ο Hermann Ostern  είχε κατηγορηθεί το 1938 για επίσκεψη σε Εβραίο γιατρό. Το 1937 το περιοδικό μετονομάστηκε απλώς σε Gymnasium σηματοδοτώντας έτσι την χρησιμοποίηση του ως του πιο κατάλληλου προπαγανδιστικού εργαλείου για την νεολαία της Γερμανίας. Ενώ πριν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία το ενδιαφέρον του περιοδικού ήταν οι κλασικές σπουδές, μετέπειτα η αρθρογραφία αφορούσε αποκλειστικά σε θέματα που προπαγάνδιζαν την ανωτερότητα της Άριας φυλής. Γι’ αυτό και ο ανθρωπιστής Hermann Ostern εκδιώχθηκε για να μπει στην θέση του ένα καθαρόαιμος ναζί. Ο Rudolf Herzog.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Σίγουρα υπήρξαν κάποιοι καθηγητές που δεν ήταν οπαδοί του Χίτλερ. Δεν δραστηριοποιήθηκαν άμεσα και δεν αγωνίστηκαν να κάνουν τον εφιάλτη του Γερμανού δικτάτορα πραγματικότητα. Ωστόσο συμβιβάστηκαν. Δεν στήριξαν τους Εβραίους και δεν συνεργάστηκαν σε μια οργανωμένη αντίσταση που μπορεί να απομάκρυνε ακόμη και τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι καθηγητές συναίνεσαν στην απόλυτη ναζιστικοποίηση της αρχαιολογίας και υιοθέτησαν την προπαγάνδα δίνοντας μάλιστα σ’ αυτήν και κάποιο κίβδηλο ιστορικό κύρος. Η Iveta Silova   κατέχει διδακτορικό (Ph.D.) στη Συγκριτική Εκπαίδευση και Πολιτική Κοινωνιολογία από το Teachers College του Πανεπιστημίου Columbia γράφει: Πολλοί δικαιολόγησαν τη συμμόρφωσή τους υποστηρίζοντας ότι ο όρκος δεν είχε καμία σχέση με τη διδασκαλία ή την έρευνά τους. Όμως, επιβεβαιώνοντας δημόσια την πίστη τους και προσφέροντας καμία οργανωμένη αντίσταση, η ακαδημαϊκή κοινότητα έδειξε τη διάθεσή της να προσαρμοστεί στο καθεστώς. Αυτή η έλλειψη αντίστασης επέτρεψε στην φασιστική κυβέρνηση να ενισχύσει τον έλεγχο πάνω στα πανεπιστήμια και να τα χρησιμοποιήσει για να προωθήσει την ιδεολογική της ατζέντα.

Gert K. Knauss, «Reinhardt, Karl», in: Neue Deutsche Biographie, Band 21, Berlin, 2003, S. 367 f.

Holger Krahnke, Die Mitglieder der Deutschen Akademie der Naturforscher Leopoldina im Dritten Reich, Leopoldina, 2013.

Volker Patzold, «Zur Geschichte des Frankfurter Philologen-Verbandes im Nationalsozialismus», που περιλαμβάνεται στον τόμο Studien zur NS-Ideologie, Leipziger Universitätsverlag, 2011.

Γερμανική Ένωση Γυμνασιακών Καθηγητών:
https://de.wikipedia.org/wiki/Deutscher_Gymnasialverein?utm_source

Εταιρία Κληρονομιάς των Προπατόρων:
https://el.wikipedia.org/wiki/Ahnenerbe

Πρόεδροι της Γερμανικής Ένωσης Γυμνασιακών Καθηγητών:
https://dewiki.de/Lexikon/Deutscher_Gymnasialverein?utm_source

Περιοδικό Gymnasium:
https://de.wikipedia.org/wiki/Gymnasium_(Zeitschrift)

Διάλεξη στο εθνικό αρχαιολογικό μουσείο της Αθήνας με θέμα την «αρχαιολογία στην εποχή της βαρβαρότητας»:
https://www.culture.gov.gr/el/service/SitePages/view.aspx?iID=3642#:~:text=%CE%A4%CE%B1%20%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AC%20%CE%B5%CE%BD%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%86%CE%AD%CF%81%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CE%BF%CE%B9%20%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%83%CE%B9%CE%B5%CF%8D%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82%20%CF%84%CE%B7%CF%82,%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B5%CF%87%CF%8C%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B7%20%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1%20%CE%BC%CE%B5%20%CE%B2%CE%AC%CF%83%CE%B7%20%CF%84%CE%B7%CE%BD%20%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AF%CE%B1%20%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%82

Για την Εβραία επιστημονική βοηθό του πανεπιστημίου του Ροστόκ Else Hirschberg:
https://de.wikipedia.org/wiki/Else_Hirschberg

Για τον καθηγητή David Katz του πανεπιστημίου του Ροστόκ που εκδιώχθηκε απ’ τους Ναζί επειδή ήταν Εβραίος:
https://en.wikipedia.org/wiki/David_Katz_(psychologist)#:~:text=David%20Katz%20(psychologist)%20%2D%20Wikipedia.

Για τον Γερμανό μη Εβραίο καθηγητή Kurt von Fritz στο Ροστόκ που εκδιώχθηκε απ’ την Γερμανία γιατί δεν έδωσε όρκο πίστης και τυφλής υπακοής στον Χίτλερ:
https://badw.de/fileadmin/pub/akademieAktuell/2005/15/08_Hose.pdf#:~:text=Wiewohl%20es%20m%C3%BC%C3%9Fig%20w%C3%A4re%20zu%20speku%2D%20lieren%2C,f%C3%BCr%20Klassische%20Philologie%20an%20der%20Universit%C3%A4t%20M%C3%BCnchen.

Για τον Εβραίο καθηγητή του Ροστόκ Hans Moral που αυτοκτόνησε το 1933 την ίδια χρονιά που ο καθηγητής Rudolf Herzog τιμήθηκε και γιόρτασε την τιμή του απ’ το ίδιο πανεπιστήμιο:
https://www.uni–rostock.de/universitaet/uni–gestern–und–heute/geschichte/chronik/epochen/1933-1945/?utm_source

Για τους 200 ασθενείς στην ψυχική τους υγεία στην κλινική του πανεπιστημίου του Ροστόκ που δολοφονήθηκαν από το 1939 μέχρι το 1945 με βασανιστήρια, θαλάμους αερίων ή ευθανασία:
https://en.wikipedia.org/wiki/Aktion_T4

Για την δίωξη του καθηγητή Karl Reinhardt απ’ τον Rudolf Herzog και τον καθηγητή Friedrich Pfister:
file:///C:/Users/User/Downloads/White-2000%20(1).pdf

Βαυαρική Ακαδημία των Επιστημών:
https://www.nsdoku.de/lexikon/artikel/bayerische–akademie–der–wissenschaften-69?utm_source

Ο ναζισμός και ο χιτλερισμός στην Βαυαρική Ακαδημία Επιστημών:
https://levana.leopoldina.org/servlets/MCRFileNodeServlet/leopoldina_derivate_01016/2024_Leopoldina_NAL–historica_86_Feichtinger_Klos.pdf?utm_source

Για την Βαυαρική Ακαδημία Επιστημών απ’ το 1933 μέχρι το 1945:
Ausstellungsdokumentation Vertrieben aus rassistischen Gründen

Για τον Άλμπερτ Αϊνστάιν και την Βαυαρική Ακαδημία των Επιστημών:
https://einstein–website.de/en/bavarian–academy–of–sciences/

Και πάλι για το περιοδικό Gymnasium:
https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/serial?id=humangymn

Ολόκληρη η ιστορία για τον διευθυντή του DAI της Αθήνας Georg Karo και τις διώξεις του :
https://nataliavogeikoff.com/tag/georg–karo/

H Iveta Silova:
https://theconversation.com/universities-in-nazi-germany-and-the-soviet-union-thought-giving-in-to-government-demands-would-save-their-independence-252888

Για τον χιτλερισμό του Rudolf Herzog:
https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/propylaeumdok/3487/1/Rebenich_Berlin%20und%20die%20antike%20Epigraphik_2014.pdf

Για τις διώξεις του καθηγητή Karl Reinhardt:
https://edoc.ku.de/id/eprint/1258/1/Klassische_Philologie_Freiburg.pdf